Khoa Công trình, Trường Đại học Thủy lợi ngày nay là kết quả của một quá trình hình thành, phát triển và hội tụ của nhiều lĩnh vực chuyên môn. Nền tảng ban đầu của Khoa gắn với các hướng đào tạo Thủy công, Thủy điện và Thi công; trong quá trình phát triển, không gian chuyên môn từng bước được mở rộng sang kết cấu, địa kỹ thuật, vật liệu xây dựng, xây dựng dân dụng và công nghiệp, công trình giao thông, công trình biển – đường thủy, công nghệ và quản lý xây dựng, thủy điện và năng lượng tái tạo.

Từ Khoa Thủy công – Thủy điện đến Khoa Công trình Thủy lợi

Các chuyên môn Thủy công, Thủy điện và Thi công đã được xây dựng từ những năm đầu của Trường Đại học Thủy lợi. Ngày 12/10/1966, Bộ trưởng Bộ Thủy lợi Hà Kế Tấn ký Quyết định số 704 TC/QĐ thành lập Khoa Thủy công – Thủy điện. Trong điều kiện chiến tranh, Khoa đóng tại nơi sơ tán ở thôn Ba Gò, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang, thực hiện ba nhiệm vụ cơ bản: giảng dạy, nghiên cứu khoa học và phục vụ sản xuất.

Cuối năm 1969, để đáp ứng yêu cầu phát triển đào tạo, chuyên ngành Thi công được tách ra thành Khoa Thi công – Thiết bị. Khoa Thủy công – Thủy điện tiếp tục đào tạo hai chuyên ngành Thủy công và Thủy điện. Trong khi đó, Khoa Thi công – Thiết bị từng bước phát triển các lĩnh vực thi công, vật liệu xây dựng, cơ kỹ thuật, địa kỹ thuật và các chuyên môn liên quan.

Ngày 12/02/1985 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng: Khoa Thủy công – Thủy điện và Khoa Thi công – Thiết bị được sáp nhập thành Khoa Công trình Thủy lợi, thường gọi tắt là Khoa Công trình; đồng thời chuyên ngành Thủy điện được tách ra để thành lập Khoa Thủy điện và Thiết bị Thủy điện. Khoa Công trình Thủy lợi lúc đó gồm sáu bộ môn: Thủy công, Thi công, Sức bền – Kết cấu, Kết cấu công trình, Vật liệu xây dựng và Cơ đất – Địa chất, sau đổi thành Địa kỹ thuật.

Mở rộng từ công trình thủy sang kỹ thuật xây dựng đa lĩnh vực

Ngày 22/02/2007, Khoa Công trình Thủy lợi được đổi tên thành Khoa Công trình, tên giao dịch tiếng Anh là Faculty of Civil Engineering. Việc đổi tên phản ánh sự mở rộng thực chất về phạm vi đào tạo và nghiên cứu của Khoa. Bên cạnh Kỹ thuật xây dựng công trình thủy, Khoa phát triển các ngành Kỹ thuật xây dựng, Công nghệ kỹ thuật xây dựng và Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông.

Năm 2009, Bộ môn Xây dựng dân dụng và Công nghiệp và Bộ môn Công trình giao thông được thành lập, đánh dấu bước mở rộng rõ nét của Khoa sang lĩnh vực xây dựng dân dụng – công nghiệp và hạ tầng giao thông. Từ nền tảng lâu năm về kết cấu, nền móng, vật liệu và công nghệ thi công, Khoa từng bước hình thành năng lực đào tạo, nghiên cứu đối với công trình nhà, công trình công nghiệp, cầu, đường, sân bay và công trình ngầm.

Cùng với đó, Bộ môn Thi công từng bước phát triển thành Bộ môn Công nghệ và Quản lý xây dựng, mở rộng từ công nghệ thi công truyền thống sang tổ chức xây dựng, quản lý dự án và quản lý xây dựng.

Viện Kỹ thuật Công trình – cầu nối giữa đào tạo, nghiên cứu và thực tiễn

Cùng với quá trình đổi mới tổ chức và mở rộng lĩnh vực đào tạo, năm 2007, Viện Kỹ thuật Công trình được thành lập trên cơ sở nguồn lực khoa học – kỹ thuật và cơ sở vật chất của Khoa Công trình cùng một số đơn vị khác trong Trường. Viện là đơn vị trực thuộc Trường, hoạt động song hành với Khoa, đảm nhiệm các hoạt động nghiên cứu khoa học, tư vấn, phục vụ sản xuất, chuyển giao công nghệ và hợp tác quốc tế. Đồng thời, Viện cũng là môi trường quan trọng để cán bộ, giảng viên triển khai các đề tài, dự án thực tế và để sinh viên tiếp cận hoạt động nghề nghiệp, thực tập và nghiên cứu ứng dụng.

Trong giai đoạn sau khi thành lập, Viện Kỹ thuật Công trình đã tham gia nhiều hoạt động nghiên cứu, tư vấn và phục vụ sản xuất trong các lĩnh vực công trình thủy lợi, thủy điện, xây dựng và hạ tầng. Mối quan hệ giữa Khoa và Viện góp phần củng cố đặc trưng của Khoa Công trình: đào tạo luôn gắn với nghiên cứu, nghiên cứu gắn với sản xuất và các bài toán thực tiễn của xã hội.

Hai dòng chuyên môn hội tụ về Khoa Công trình

Bên cạnh quá trình mở rộng ngành nghề, lịch sử Khoa còn ghi dấu sự hội tụ của hai dòng chuyên môn quan trọng là Kỹ thuật biển và Thủy điện – Năng lượng.

Khoa Kỹ thuật Bờ biển được thành lập năm 2003 trên cơ sở dự án nâng cao năng lực đào tạo ngành Kỹ thuật bờ biển với sự hỗ trợ của Chính phủ Hà Lan; năm 2007 đổi tên thành Khoa Kỹ thuật Biển. Đến năm 2020, chuyên môn công trình biển được tổ chức lại trong Khoa Công trình.

Thủy điện là một lĩnh vực gắn với Khoa ngay từ thời kỳ Khoa Thủy công – Thủy điện. Sau khi phát triển độc lập trong Khoa Thủy điện và sau đó là Khoa Năng lượng, từ năm 2018, chuyên môn Thủy điện và Năng lượng tái tạo được chuyển về Khoa Công trình. Sự trở lại này vừa nối tiếp truyền thống thủy điện lâu đời, vừa mở rộng sang thủy điện tích năng, điện gió, điện mặt trời, lưu trữ năng lượng, số hóa và vận hành thông minh.

Khoa Công trình hiện nay

Qua hơn sáu thập kỷ, Khoa Công trình đã phát triển từ một đơn vị chủ yếu đào tạo kỹ sư thủy lợi trở thành một khoa kỹ thuật xây dựng đa lĩnh vực. Hiện nay, Khoa có 10 bộ môn: Thủy công; Công nghệ và Quản lý xây dựng; Xây dựng dân dụng và Công nghiệp; Công trình giao thông; Địa kỹ thuật; Công trình Biển – Đường thủy; Kết cấu công trình; Sức bền – Kết cấu; Vật liệu xây dựng; Thủy điện và Năng lượng tái tạo.

Ở bậc đại học, Khoa đào tạo các ngành chính gồm Kỹ thuật xây dựng, Kỹ thuật xây dựng công trình thủy, Công nghệ kỹ thuật xây dựng và Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông. Quá trình phát triển đó thể hiện rõ ba đặc trưng xuyên suốt của Khoa: kế thừa truyền thống, mở rộng lĩnh vực và hội tụ chuyên môn.

Từ Khoa Thủy công – Thủy điện năm 1966 đến Khoa Công trình ngày nay là một hành trình liên tục của xây dựng, thích ứng và trưởng thành. Chính sự kết hợp giữa chiều sâu truyền thống trong lĩnh vực thủy lợi với sự mở rộng sang dân dụng, giao thông, biển – đường thủy và năng lượng đã tạo nên bản sắc của Khoa Công trình: một đơn vị đào tạo và nghiên cứu kỹ thuật xây dựng nói chung phục vụ phát triển đất nước nhưng luôn mang dấu ấn riêng về lĩnh vực thuỷ lợi, thủy điện (năng lượng tái tạo), tài nguyên, môi trường, phòng chống và giảm nhẹ thiên tai của Trường Đại học Thủy lợi.